Brochure
Macrobiotiek,
een evenwichtige kijk op voeding en gezondheid

Deze brochure is hieronder te lezen.
Wilt u een gedrukt exemplaar ontvangen, maak dan Eur 6,00 over naar:
NL15INGB0000059599 t.n.v. NVvM te Driel,
o.v.v. "Brochure macrobiotiek" en uw adresgegevens.


I n h o u d s o p g a v e :
Het herstellen van het evenwicht
Kritisch kijken, De leer van de verandering, Macrobiotiek als levensstijl, Een kwart van ons leven ziek, Een traditioneel voedingspatroon, Slechte invloeden het hoofd bieden, Evenwicht in verandering
Yin en Yang
Oude wijsheid, De kunst om het leven te verlengen, Gezond en aangenaam leven
Het verband tussen ziekte en voeding
Ziek zijn, Het ontstaan van chronische ziektes
Samenstelling van het menu
Granen, Groenten, Zeegroenten, Fruit, Plantaardige eiwitten, Vis, Vlees, Zuivel, Suiker, Zout, Drank
Omschakelingstabel
Een andere manier van koken
Smaak
Waarom beginnen mensen er aan?
Startperikelen, Eliminatieverschijnselen, Steun
Literatuur
De Nederlandstalige Vereniging voor Macrobiotiek

Macrobiotiek, een evenwichtige kijk op voeding en gezondheid

Met deze uitgave beantwoordt de Nederlandstalige Vereniging voor Macrobiotiek (NWM) vragen over het hoe en waarom van macrobiotiek. De brochure is geen handleiding of kookboek, maar geeft in het kort weer wat onder macrobiotiek wordt verstaan en wat je ervan kunt verwachten. We laten zien dat macrobiotiek meer is dan een simpel dieet. Dat macrobiotiek je leert je oorspronkelijke kwaliteiten te ontdekken, zodat je op den duur weer kunt vertrouwen op je eigen intuïtie.

In toenemende mate worden we geconfronteerd met een vervuild milieu. Dat heeft invloed op de lucht die we inademen, het water dat we drinken en het voedsel dat we eten. Maar we kunnen de slechte invloeden wel voor een belangrijk deel het hoofd bieden met betere voedingsgewoontes. Geen hamburgers, cola en roomijs, maar vers en onbewerkt voedsel. Zoveel mogelijk uit eigen klimaat en van het seizoen. Voedsel dat je lichaam voldoende bouwstoffen geeft en zorgt dat afvalstoffen worden afgevoerd. Een methode die mede door de macrobiotiek opnieuw is ontdekt en verspreid. Met granen als basisvoedsel, bonen, land- en zeegroenten, zaden en noten, fruit van het seizoen en weinig of geen dierlijke produkten.

In deze brochure vertellen we hoe je je gezondheid kunt verbeteren door een andere samenstelling van je voeding. Voeding die je weer in balans brengt. We staan uitgebreid stil bij de start- en omschakelingsproblemen die je kunt tegenkomen als je 'anders' begint te eten.

Verder vind je in de brochure informatie over onze vereniging, het telefoon-nummer van de hulpdienst en een literatuurlijst.

*****

In de Nei Jing, het oudst bekende boek over geneeskunde, vraagt de Gele Keizer aan zijn lijfarts: 'Ik heb gehoord dat mensen in vroeger tijden wel honderdtwintig jaar oud werden zonder dat ze er zwakker op werden, maar tegenwoordig (dit speelt zich af rond 2700 v. Chr.!) takelen mensen al op minder dan zestigjarige leeftijd af. Komt dat door een verandering in het leefmilieu, of is dit te wijten aan menselijke tekortkomingen?'.
Het antwoord van zijn lijfarts Ch'i Po luidt: 'De ouden van weleer, die de juiste levenswijze kenden, volgden het patroon van yin en yang, de natuurlijke wetten die hemel en aarde beheersen. Zij leefden in harmonie met de natuur, aten en dronken met mate. Hun dagelijkse leven had regelmaat zonder uitspattingen en verkwisting. Hierdoor bleven lichaam en geest gezond, konden ze de hen door de natuur gegeven jaren leven en stierven ze op een leeftijd van vaak meer dan honderdtwintig jaar.'

Het herstellen van het evenwicht

Waarom zou je niet op aarde zijn om je lekker te voelen, uit de natuur nemen wat je nodig hebt en zonder noemenswaardige problemen oud worden? Net als de ouden van weleer? Het zou eigenlijk vanzelfsprekend moeten zijn, maar helaas zijn we het verleerd.
De mens lijkt onverzadigbaar, neigt naar steeds groter en meer. Het gevolg is een opeengepakte wereld met van alles teveel aan de ene kant en tekort aan de andere kant. De balans is ver te zoeken, zo die al niet zoek is.

Kritisch kijken
Wat dit met macrobiotiek te maken heeft? .... Alles. Macrobiotiek geeft je namelijk weer de basis in handen om dat evenwicht te maken of te herstellen. Om te ontdekken waar evenwicht begint: in jezelf, in je eigen lichaam, je bloed, je cellen. Als daar evenwicht is, voel je je goed en ben je in harmonie met je omgeving.
De enige die je lichaam weer in balans kan brengen, ben je zelf. Je zult het zelf moeten doen, zelf de verantwoordelijkheid moeten nemen. Begin met kritisch te kijken naar je dagelijkse leefpatroon en stel vast wat er niet goed zit.

De leer van de verandering
Macrobiotiek is de leer van de verandering, zelf ontdekken wat je nodig hebt om goed te functioneren. Om te veranderen, zul je ergens moeten beginnen. Je baan opzeggen of elders gaan wonen, doe je niet zo een, twee, drie. En ook aan stress ontkom je vandaag de dag niet gauw. Met ons voedingspatroon ligt het een stuk simpeler. Je kunt immers elke dag kiezen tussen vers voedsel of instantprodukten, tussen zelf koken of eten uit de muur. Daar is een snelle verandering direct mogelijk. Je moet het alleen willen.

Macrobiotiek als levensstijl
Macrobiotiek wordt nog teveel gezien als een streng dieet, maar een macrobiotisch dieet bestaat niet. Het is veel meer een levensstijl, toegesneden op de persoonlijke behoefte en conditie. Macrobiotiek is meer dan alleen eten. Goed ademhalen, beweging, optimisme, humor, liefde, kunnen omgaan met stress, plezier in je werk zijn bijvoorbeeld zeker zo belangrijk. Maar omdat je met voeding direct praktisch aan de slag kunt, is deze brochure vooral daarop gericht.

Een kwart van ons leven ziek
Juist in de 'rijke' landen eten we vandaag de dag bijna altijd teveel, vaak van slechte kwaliteit, eenzijdig en voor een deel uit verre streken. We hebben de laatste vijftig jaar vers onbewerkt voedsel ingeruild voor kant-en-klaar produkten uit blikjes, pakjes en diepvries, waaraan vaak van alles is toegevoegd, als het al niet van alle kanten bespoten is met bestrijdingsmiddelen. 'Boordevol' vitaminen, maar helaas zo dood als een pier. Dan hebben we het nog niet eens over de samenstelling van het menu. Over de grote hoeveelheden vlees en zuivel, al of niet behandeld met antibiotica en hormonen, de grote hoeveelheid suiker.
Niet vreemd dat de gezondheid van veel mensen te wensen overlaat. Stond onlangs niet op de voorpagina's van de kranten dat we van de tachtig jaar die we gemiddeld leven er maar zestig min of meer gezond zijn. Minstens twintig jaar ziek, een kwart van ons leven. Een beetje veel.

Een traditioneel voedingspatroon
Teruggaand in de geschiedenis hebben we aan de hand van gevonden voedselresten en gebruiksvoorwerpen kunnen vaststellen wat er in de loop der tijden door de mens gegeten is. Dat zijn vooral granen, zaden, noten, knollen, groenten en vruchten, naast wat dierlijk voedsel. Voedsel kwam vanzelfsprekend uit de buurt en was van het seizoen. Vele culturen hebben gedurende duizenden jaren een traditioneel voedingspatroon aangehangen. Tot aan het begin van deze eeuw was graan daarin het hoofdvoedsel. Daarna en vooral na de Tweede Wereldoorlog is de consumptie van (volle) granen sterk afgenomen en vervangen door veel dierlijk voedsel (vlees, zuivelprodukten en eieren); door (sub)tropische gewassen (aardappelen, groenten en fruit); door geraffineerde koolhydraten (suiker, wit meel); en door produkten die vaak weinig met natuurlijke voeding te maken hebben (kleur-, geur- en smaakstoffen, emulgatoren, conserveringsmiddelen en kunstmatige zoetmiddelen).

Slechte invloeden het hoofd bieden
In toenemende mate worden we geconfronteerd met een vervuild milieu. Dat heeft invloed op de lucht die we inademen, het water dat we drinken en het voedsel dat we eten. Maar we kunnen de slechte invloeden wel voor een belangrijk deel het hoofd bieden met betere voedingsgewoontes. Geen hamburgers, cola en roomijs maar vers en onbewerkt voedsel. Zoveel mogelijk uit eigen klimaat en van het seizoen. Voedsel dat je lichaam voldoende bouwstoffen geeft en zorgt dat afvalstoffen worden afgevoerd. Een methode die mede door de macrobiotiek opnieuw is ontdekt en verspreid. Met granen als basisvoedsel, bonen, land- en zeegroenten, zaden en noten, fruit van het seizoen en weinig of geen dierlijke produkten. Ideeën die langzaam maar zeker, stukje bij beetje, worden overgenomen door voedingsdeskundigen en ook door het Voorlichtingsbureau voor de Voeding. Het is in de loop der tijden een goede manier gebleken om gezond te blijven en dat is het nog. Het geeft de meeste kans op een evenwichtige conditie zonder veel ziektes en kwaaltjes.

Evenwicht in verandering
Het basisprindpe van macrobiotiek is evenwicht. Of, zoals ze in het Oosten zeggen, de balans tussen yin en yang. Alles in en om ons heen verandert voortdurend en daarbinnen zoeken we evenwicht. Geen statisch evenwicht, maar een spel van elkaar aanvullende krachten. Door beter te gaan eten kun je dat spel beinvloeden. Dat heeft weer een gunstige uitwerking op je conditie, zodat je al gauw minder last hebt van koutjes, stress en je minder kans maakt op welvaartziektes. Je leert ook ziekte beter begrijpen, zodat je op den duur zelf de verantwoordelijkheid neemt voor je gezondheid en die niet langer bij artsen legt. En je zult ontdekken dat de manier waarop je dingen doet, reageert, denkt en voelt iets vertelt over je conditie.

Yin en Yang

Wie zich met macrobiotiek bezighoudt, kan niet om yin en yang heen. De begrippen klinken ons hier in het Westen in eerste instantie vreemd in de oren, maar het is niet iets om je door te laten afschrikken. Het zijn simpel twee elkaar aanvullende krachten, zoals dag en nacht, zomer en winter, regen en zonneschijn. Daarbij vertegenwoordigt yin de uitzettende, de opwaartse energie en yang de samentrekkende, neerwaartse energie. Deze krachten vind je overal terug, ook in ons lichaam: de hartslag, de ademhaling, de darmen, het spierstelsel. Het is een voortdurend spannen en ontspannen, samentrekken en uitzetten. We kunnen de kwaliteit hiervan mede beïnvloeden door de keuze van ons voedsel.
Je leert voedsel in te delen in yin en yang. Dat suiker, specerijen, alcohol en koffie heel yin zijn en vlees, eieren en zout heel yang. Wie van het een veel gebruikt, zal ook van het ander veel gebruiken. Het lichaam zoekt nu eenmaal altijd evenwicht.
Een veel 'evenwichtiger' balans bouw je op door het eten van produkten uit 'het midden' als granen, groenten, bonen, zeewier. Als je er een tijdje mee bezig bent, ga je vanzelf merken hoe het werkt.

Oude wijsheid
De macrobiotiek is naar het westen gebracht door Nyoiti Sakurazawa, beter bekend onder de naam Georges Ohsawa (1893-1966), een Japanner. Hij kreeg op zijn achttiende van westers georiënteerde artsen te horen dat hij nog maar enkele maanden te leven had, omdat hij leed aan maagzweren en een ernstige vorm van tuberculose. Hij aanvaardde die prognose niet en begon de oude oosterse geneeskunde te bestuderen. Hij ontdekte het oeroude principe van yin en yang opnieuw, paste het toe op zijn leef- en voedingspatroon en genas zichzelf.
Ohsawa vond niets geheimzinnigs, hij pakte alleen oude wijsheden op. Wijsheden die in de loop der eeuwen door illustere voorgangers ook zijn erkend. Ze werden o.a. al beschreven in het oudst bekende boek over de Chinese geneeskunde de 'Nei Tjing', oftewel The Yellow Emperor's Classic of Internal Medicine (± 500 v. Chr.), een overlevering van een dialoog tussen de Gele Keizer (2696 - 2598 v. Chr.) en zijn lijfarts Ch'i Po waarin al het verband tussen voedsel, gezondheid en ziekte wordt beschreven. En niet te vergeten door de 'vader van de geneeskunde' de Griekse arts Hippocrates (400 v. Chr.) die de term macrobiotiek toepaste om de leef- en eetwijze te beschrijven van mensen die gezond, gelukkig en lang leefden; macrobiotiek betekent dan ook niets anders dan groot (macros) leven (bio). Ook in verschillende bijbelboeken staan voedingsadviezen die gezondheid en gedrag met voedsel in verband brengen.

De kunst om het leven te verlengen
In de middeleeuwen beperkte Avicenna (980 - 1037), een Arabische arts, zich ook niet strikt tot de lichamelijke kant van de kwaal. Hij beschrijft in zijn 'Leerdicht der Geneeskunst' al de invloed van voeding en klimaat op de gezondheid. Christoph Hufeland, de lijfarts van de koninklijke Pruisische familie en Goethe, schreef in 1796 een boek waarin hij de term expliciet noemde: 'Macrobiotiek of de kunst om het menselijke leven te verlengen'. In deze eeuw schrijft Nobelprijswinnaar Alexis Carrel (1873 - 1944) in zijn boek 'De onbekende mensch': 'Zonder twijfel ondervindt het bewustzijn de invloed van voedsel. Durvers, overwinnaars en scheppers moet men niet voeden als handwerkers, ....'.
Maar ook de bekende kinderarts dr. Benjamin Spock kwam er onlangs achter dat je door anders te eten je leven verandert, al ben je tegen de 90: 'Door strikt macrobiotisch te gaan leven heb ik geen enkele bronchitisaanval meer gehad, ben ik 50 pond kwijtgeraakt en voel ik me ongelooflijk sterk en levenslustig.'

Gezond en aangenaam leven
Ohsawa besteedde zijn leven aan het verspreiden van de macrobiotische filosofie en eetwijze. Niet tevergeefs, er zijn over de wereld inmiddels honderdduizenden mensen die zijn levenslessen toepassen in hun manier van leven, en hun voedsel bereiden volgens zijn richtlijnen. Het is niet meer en niet minder dan een praktische methode om een gezond en aangenaam leven te leiden.

Het verband tussen ziekte en voeding

De meeste gezondheidsproblemen beginnen met een slechte spijsvertering. Veel mensen hebben uitgezette (yinne) darmen. De darmen kunnen dan niet meer goed samentrekken, zodat er geen goede vertering en verbranding plaatsvindt. Daardoor blijven er teveel afvalstoffen in het lichaam achter, waardoor ziektes zich kunnen ontwikkelen.
De darmen van een mens kun je vergelijken met de wortels van een plant. Wanneer daarin het voedsel niet goed kan worden omgezet, wordt de plant ziek en sterft af. Ziektes ontstaan wanneer je je lichaam de kans ontneemt zich te reinigen, wanneer je teveel minderwaardig voedsel tot je neemt, je overeet, voortdurend onder druk staat, of veel medicijnen gebruikt. Met natuurlijke reinigingsproces wordt dan onderdrukt, afvalstoffen hopen zich op en ziektes kunnen zich binnen het lichaam ontwikkelen.

Ziek zijn
Wanneer door een slechte spijsvertering de bloedsamenstelling vettig wordt en verzuurt, neemt de weerstand van het lichaam af. We worden vatbaar voor verkoudheid, griep en ontstekingen en er kunnen zich ziekteverschijnselen voordoen als allergieen, astma en bronchitis. Het lichaam corrigeert dat in eerste instantie door overschotten uit te stoten: transpiratie, slijm, huiduitslag. Ook op het geestelijk vlak proberen we ons van afvalstoffen te ontdoen door emoties als huilen, boos worden en slecht humeur.
Al deze 'ontladingen' zijn correcties die ons lichaam uitvoert om gezond te blijven. Als we gezond of betrekkelijk gezond zijn, vinden deze processen voortdurend vanzelf plaats. Raakt het lichaam echter verzadigd met afvalstoffen, zodat de energie niet meer vrij door kan stromen, dan zijn er vaak klachten als chronische moeheid, gebrek aan energie, hoofdpijn, kiespijn, stijve nek of schouders, stramheid, angst en depressiviteit.

Het ontstaan van chronische ziektes
Wanneer we onze leefwijze niet veranderen en doorgaan met het overbelasten van ons lichaam, kunnen er ernstiger ziektes ontstaan als reuma, diabetes, hart-en vaatziektes, ME, MS, kanker en AIDS. Welke ziekte zich ontwikkelt, hangt voor een deel af van je constitute (wat je met je geboorte hebt meegekregen), maar voor het grootste deel van de manier waarop je met de 'zwakke plekken' daarin omspringt.

Samenstelling van het menu

De macrobiotiek gaat ervan uit dat graan het basisvoedsel voor de mens is. Het is niet voor niets dat het zich in de evolutie gelijktijdig met de mens op aarde heeft ontwikkeld. Het menu bestaat dan ook, afhankelijk van ieders conditie, voor een groot deel uit volle granen. Verder uit groenten, peulvruchten, plantaardige eiwitprodukten als tofu (tahoe), tempeh, seitan (tarwe-'vlees'), soep en zeegroenten. Dit wordt naar behoefte aangevuld met dierlijke produkten, noten, zaden, olie en fruit van het seizoen. Voor al deze produkten geldt dat de voorkeur uitgaat naar biologisch (-dynamische) kwaliteit. Produkten die beter vermeden kunnen worden, zijn suiker, keukenzout en - afhankelijk van je conditie - vlees, zuivelprodukten, nachtschaden, (sub)tropisch fruit en fruitsappen, (zwarte) thee, koffie en alcoholische dranken (zie omschakelingstabel). Produkten die zeker vermeden moeten worden zijn de additieven, chemische toevoegingen, doorstraalde produkten en voedsel uit de magnetron.

Granen
Over de hele wereld hebben mensen altijd granen gegeten: tarwe, rijst, mais en gierst in zuidelijke landen en in koudere streken boekweit, gerst, haver en rogge. De korrels worden niet alleen gekookt gegeten, maar vaak ook verwerkt tot grutten (gebroken korrels), vlokken, pasta, meel of brood. Gerst en rijst worden de laatste twee eeuwen in grote delen van de wereld vaak geslepen, je krijgt dan gort en witte rijst. Volkoren meel van tarwe wordt gezeefd tot wit meel. Het voedsel is dan niet meer volwaardig, omdat veel vitaminen en mineralen verloren gaan. Wit meel, witte rijst en wit brood hebben daarom weinig voedingswaarde en veroorzaken door gebrek aan vezels nogal eens verstopping.

Groenten
Alle soorten bladgroenten, knol-, bol- en wortelgewassen staan op het menu. Groenten kun je op heel veel verschillende manieren klaarmaken. Je kunt ze rauw eten, pekelen, blancheren, stomen, roerbakken, stoven, koken, of frituren in beslag. Het is goed om bij iedere maaltijd voor een paar soorten groente te kiezen.
Nachtschaden als tomaten, aardappelen, aubergines, paprika, peper en tabak bevatten veel kalium en oxaalzuur. Oxaalzuur kan, al naar gelang je conditie, aan de ene kant verantwoordelijk zijn voor het 'smelten' van calcium in onze botten en aan de andere kant kalkafzetting rond de gewrichten veroorzaken of gal- en nierstenen. Heb je problemen of aanleg in die richting, wees dan voorzichtig met nachtschaden. Ze kunnen de kalkhuishouding verstoren met als gevolg brosse nagels, pijnlijk tandvlees, tandbederf en eventueel botontkalking, reuma en steenvorming.

Zeegroenten
Zeegroenten bevatten erg veel minerale zouten - o.a. calcium en ijzer - en andere essentiele voedingsbestanddelen zoals zink, kobalt en jodium, die vrijwel geheel ontbreken in onze moderne voeding. Ze worden door het lichaam vaak beter opgenomen dan voedingssupplementen. Het is goed om ze bij elke maaltijd in kleine hoeveelheden te eten als groente, in een salade, of in soep. Je kunt het beschouwen als een natuurlijk extraatje.

Fruit
Suikers uit fruit zijn gemakkelijk opneembaar en geven snel een gevoel van nieuwe energie. Rauw fruit en vooral tropisch fruit hebben een afkoelend effect op het lichaam.
Doordat fruit veel vocht bevat, heeft het een sterke invloed op ons afweersysteem, dat ook grotendeels uit vocht bestaat. Bij veel fruitgebruik kan de hoeveelheid vocht in het lichaam te hoog worden. Dat kan zich uiten in gezwollen slijmvliezen, met als gevolg niezen, hoesten en opgezette lymfeklieren. Al naar gelang je conditie kan fruit van het seizoen gegeten worden. Bij voorkeur fruit dat bij onze omgeving past, zoals appels, peren, bessen, druiven, aardbeien, kersen, meloen. In de winter zijn dat stoofpeertjes, warme appelmoes, appeltaart of compote van gedroogd fruit.

Plantaardige eiwitten
Peulvruchten als bruine bonen, witte bonen, kapucijners, linzen, kikkererwten, adukiboontjes en de plantaardige eiwitprodukten tofu (tahoe), tempeh en seitan (tarwevlees) zorgen - zeker in combinatie met granen - voor voldoende eiwitten. Ook noten als walnoten, hazelnoten en amandelen en zaden als sesamzaad, pompoenpitten en zonnebloempitten zijn er rijk aan.

Vis
Vis is een goede, licht verteerbare, dierlijke eiwitbron. Alleen kun je door de vervuilde binnenwateren en kusten beter niet teveel zoetwatervis, platvis, mosselen, oesters en garnalen eten. Vis uit dieper water zoals kabeljauw, schelvis, haring en makreel is 'schoner'. Voor kinderen en ook voor veel volwassenen die daar behoefte aan hebben, is het goed om regelmatig vis op het menu te zetten. 's Winters zijn met name de vette vissoorten als makreel en haring en evt. zalm en heilbot aan te bevelen.

Vlees
Het vleesgebruik is de laatste vijftig jaar opgelopen tot bijna 90 kilo per persoon
per jaar, heel wat meer dan voor de Tweede Wereldoorlog. Zowel aan ons gebit als aan onze darmen kunnen we vaststellen dat mensen niet echt geschikt zijn voor het eten van grote porties vlees. We hebben vier hoektanden tegenover zestien kiezen om te 'malen'. En ook ons darmkanaal is te lang om veel vlees te verteren.
vlees is in wezen voorverteerd plantaardig voedsel. Doordat het in je lichaam een te lange weg heeft af te leggen, ontstaat er een rottingsproce
s waardoor er veel afvalstoffen in het bloed terechtkomen. Overdadig vleesgebruik leidt dan ook vaak tot gezondheids- en gedragsproblemen.
Daarbij komt dat het vee zeker de laatste dertig jaar behandeld wordt met hormonen en antibiotica. Ook de omstandigheden waaronder de dieren worden gehouden, vervoerd en geslacht werken door op de conditie van de consument. Goed beschouwd neem je al dat 'lijden' tot je.
Ook het milieu ligt al dat vlees zwaar op de maag, gezien de mestoverschotten. Om één kilo dierlijk eiwit te produceren is tien kilo plantaardig eiwit nodig. Bovendien komt het grootste deel van dat voer uit de Derde Wereld, waardoor de eigen voedselproduktie in de knoei komt.
Wie vlees op het menu wil zetten, kan het beste kiezen voor biologisch-dynamisch vlees en gevogelte. De beesten zijn beter gevoed, hebben een beter leven gehad en ook het slachten gebeurt met meer respect.
Door vlees te bereiden met kruiden en specerijen wordt het lichter verteerbaar.

Zuivel
leder zoogdier en dus ook de mens heeft zijn eigen melk. Het bevat alles wat de soort de eerste tijd nodig heeft. De samenstelling van melk van mens en dier is verschillend. Zo bevat moedermelk meer vet en koolhydraten dan koemelk, koemelk bevat daarentegen veel meer eiwitten, kalk, fosfor en natrium. Als baby's en kinderen teveel koemelk drinken, dan krijgen ze veel te veel opbouwende grondstoffen, ze groeien bij wijze van spreken als kalveren. Mensen zijn niet voor niets de laatste vijftig jaar enorm in lengte toegenomen.
Vaak wordt zo'n overdaad aan zuivel geconsumeerd dat het lichaam het niet meer kan verwerken en het als vet terechtkomt in bloedsomloop, slijmvliezen, gewrichten en organen. Dit kan vetzucht, allergieen, verhardingen (nierstenen en cysten), verslijming en gezwellen als gevolg hebben.
Het verhaal dat je al die kalk en eiwitten nodig hebt voor gezonde botten klopt niet. Uit onderzoek is gebleken dat overdadig gebruik van vlees, melk en kaas voor een verhoogde calciumuitscheiding zorgt en juist tot kalkgebrek kan leiden. Al naar gelang je conditie kun je zuivelprodukten nemen. Je kunt ze het beste met mate gebruiken. Zure zuivel, kwark, verse kaas en melk zijn te verkiezen boven harde kazen. Die zijn vaak te zout en te vet. (Geklaarde) boter is te prefereren boven margarine.

Suiker
Bij de produktie van suiker verdwijnen alle vitaminen, mineralen en eiwitten uit de suikerbieten of het suikerriet. Na dit raffinageproces blijft alleen saccharose over. Deze enkelvoudige suiker wordt door het lichaam meteen in het bloed opgenomen. Een hoog suikerverbruik veroorzaakt op den duur tekorten. Net als alle andere geraffineerde produkten, neemt het mineralen - vooral kalk - en vitaminen uit het lichaam weg. Regelmatig gebruik van suiker ondermijnt dan ook het organisme en verzwakt de weerstand.
Suiker werkt verslavend omdat het grote schommelingen in de bloedsuikerspiegel veroorzaakt. Op den duur kan dit leiden tot hypoglykemie, suikerziekte en gedragsstoornissen. Ook kan het bijdragen tot het ontstaan van andere welvaartsziektes.
De macrobiotiek beveelt meervoudige suikers aan, zoals suikers uit granen (moutstropen). Deze worden geleidelijk afgebroken en in de bloedstroom opgenomen. De bloedsuikerspiegel krijgt dan geen plotselinge stijgingen en dalingen te verwerken.

Zout
Om de gerechten op smaak te brengen, worden naast zeezout en tuinkruiden o.a. sesamzout, sojasaus en miso (soja-pasta) gebruikt.
Zeezout is in tegenstelling tot keukenzout ongeraffineerd en beschikt nog over de minerale zouten magnesium en calcium en over de sporenelementen jodium, mangaan, ijzer en fluor. Gewoon keukenzout is zodanig geraffineerd dat het uit louter natriumchloride bestaat, waar dan vaak weer jodium aan wordt toegevoegd. Zout wordt alleen geraffineerd om het witter, droger en dus gemakkelijk strooibaar te maken.

Drank
Drinken als je dorst hebt, is een goede richtlijn. Je kunt dan thee nemen (driejaren-, groene- of kruidenthee), granenkoffie, natuurlijk gebrouwen bier, mineraalwater (eventueel met citroensap) of groentensappen. In de zomer als het warm is, zijn vruchtensap of diksap met water lekker. 's Winters bijvoorbeeld warme appelsap met kaneel en kruidnagel of warme thee met een beetje appelsap.

Omschakelingstabel

in plaats van:

beter:

suiker

rozijnen
krenten
kastanjes
gerstemoutstroop
rijstemoutstroop
diksap
amasake

keukenzout

zeezout
kruidenzout (met zee- of steenzout)
sojasaus
miso

vlees

vis
plantaardige eiwitprodukten (in combinatie met granen)

zuivelprodukten

peulvruchten
tofu
tempeh
seitan
sojamelk
rijstmelk
plantaardige olie

nachtschaden: aardappelen, tomaten, paprika, aubergine, pepers

granen en graanprodukten, groente van het seizoen en uit de eigen omgeving

(sub)tropisch fruit en fruitsappen

fruit en fruitsappen van het seizoen en uit de eigen omgeving

koffie en (zwarte) thee

granenkoffie
driejarenthee
kruidenthee

alcoholische dranken

biologische wijn en bieren (evt. alcoholvrij), biologische rijstwijn (sake)

Alle genoemde produkten zijn te verkrijgen bij goed gesorteerde natuurvoedingswinkels.

Een andere manier van koken

Zeker in het begin geeft de bereiding van een macrobiotische maaltijd de nodige hoofdbrekens. Het is een heel andere manier van koken dan je gewend bent, het is bewerkelijker. Maar er gaat ook een nieuwe wereld voor je open. Het beste kun je jezelf op weg helpen door het volgen van kooklessen. Maar als dat niet mogelijk is, biedt een goed kookboek ook uitkomst.
De grote kritiek is wel dat de bereiding van granen en peulvruchten zoveel tijd kost, maar dat leer je al gauw plannen. Je zet bonen de avond tevoren in de week. Als je 's avonds weinig tijd hebt, kook je 's ochtends vroeg rijst, gierst of bulgur en pekel je alvast groenten. Polenta, couscous en pasta vragen in elk geval weinig tijd. In het algemeen kost deze andere manier van koken wel meer tijd, maar daar staan een echt lekkere maaltijd en gezondheid tegenover. Bovendien is het een feest om te ontdekken hoe goed klaargemaakt eten kan smaken.

Smaak
Voor degenen die er vertrouwd mee zijn, gaat er niets boven dit eten. Voor wie er mee begint, verschilt dat van persoon tot persoon. De een waardeert meteen de natuurlijke smaken, de ander komt wat moeilijker los van aardappels, spruitjes en sudderlap.
Belangrijk is het afwisselen van de verschillende kooktechnieken, smaken en kleuren. En de versheid van de produkten. Verder wordt het eten aangepast aan het seizoen en aan de behoefte van de eters. Bij lichamelijke arbeid heb je nu eenmaal ander voedsel nodig dan wanneer je boven de studieboeken of op kantoor zit.
Al die factoren zullen je in het begin wel een beetje duizelen, maar in de loop van de tijd leer je vanzelf de juiste dingen voor te schotelen.
Hou wel in de gaten dat het eten niet 'te vreemd' wordt. Bedenk hoe je vroeger at en pas dat aan aan je nieuwe 'eisen'. Zorg er vooral voor dat iedereen met smaak eet. Doe liever wat concessies, dan dat de nieuwe maniervan eten je huisgenoten gaat tegenstaan.

Waarom beginnen mensen er aan

De één uit nieuwsgierigheid, interesse of ongerustheid. De ander wordt door 'de lijn', kwaaltjes of allergieën op het spoor gezet. Weer een ander wordt door ernstige ziekte min of meer gedwongen, als laatste redmiddel. Eenmaal er mee begonnen, laat het mensen vaak niet meer los. Al gauw merk je dat kleine en grotere lichamelijke ongemakken verdwijnen, dat je rustiger wordt en de kwaliteit van je leven verbetert.
Verandering van voeding werkt ook door op andere terreinen. Je kunt een andere kijk op de wereld krijgen, je meer op het mentale en spirituele vlak ontwikkelen, meer respect krijgen voor menselijke tradities, voor natuur en milieu. Met macrobiotiek leer je je oorspronkelijke kwaliteiten ontdekken, zodat je op den duur weer kunt vertrouwen op je eigen intuïtie. Je kunt daarbij natuurlijk hulp inroepen van mensen die langer ervaring hebben met macrobiotiek. Maar wat geldt voor meer dingen in het leven: je zult het meeste zelf mogen uitzoeken, want ieder mens is anders, heeft zijn eigen mogelijkheden, omstandigheden, wensen en behoeften.

Startperikelen
Als je conditie het toelaat, is een geleidelijke overgang beter dan ineens het roer om. Je lichaam heeft dan de gelegenheid om aan het 'andere' eten te wennen. Veel mensen die met macrobiotiek beginnen, ondervinden dat hun darmen niet meer in staat zijn het voedsel goed te verteren. Het is belangrijk om daar eerst de nodige aandacht aan te geven, want je kunt nog zulk gezond voedsel tot je nemen, als je lichaam het niet opneemt, heb je er weinig voordeel van.
Je moet dus nauwlettend in de gaten houden of je het eten goed verteert. Is dat niet het geval dan kun je beter in aanvang wat minder vezelrijk eten: half-geslepen rijst, wat minder 'zwaar' zuurdesem brood, wat meer pasta's. Of je granen heel zacht koken, eventueel tot pap.
Ook gefermenteerde groenten (zoals zuurkool) en misosoep versterken de darmen en helpen bij de vertering. Maar wat zeker helpt, is je voedsel heel goed kauwen. Het wordt dan in de mond voorverteerd, zodat de spijsvertering er minder moeite mee heeft.

Eliminatieverschijnselen
In het begin kun je last van eliminatieverschijnselen krijgen, zoals hoofdpijn, uitslag, zweten, slechte adem. Dat is meestal van korte duur. Ook komt het vaak voor dat je de eerste tijd wat afvalt of je moe voelt. Ondanks deze lichamelijke ongemakken voel je je geestelijk vaak sterker. Je hebt eindelijk iets in handen waarmee je aan jezelf kunt werken. Je voelt je niet meer zo afhankelijk en gaat steeds meer zelf de verantwoordelijkheid voor je gezondheid nemen. Wel is het belangrijk in de gaten te houden dat de omschakeling geen extreme reacties teweegbrengt. Kijk hoe je eruit ziet, hoe je je voelt en hoe andere mensen reageren. Raadpleeg iemand met macrobiotische ervaring, de telefonische hulpdienst van de NWM, een macrobiotisch consulent of zonodig een natuurarts.

Steun
Het is prettig als je met iemand ervaringen kunt uitwisselen. Je kunt dat bijvoorbeeld doen tijdens cursussen en studieweken. In het verenigingsorgaan van de NWM - Macro'drome - staan elke twee maanden de activiteiten van de macrobiotische centra vermeld.
Je kunt natuurlijk ook met anderen een eetclubje oprichten, of kontakt opnemen met de telefonische hulpdienst van de vereniging. Ook is het mogelijk om (via de vereniging) in je eigen omgeving cursussen te organiseren. Voor een persoonlijk, op je eigen conditie afgestemd leef- en voedingsadvies kun je een afspraak maken met een macrobiotisch consulent (informeer bij de telefonische hulpdienst).

Literatuur

Wie zich verder in de macrobiotiek wil verdiepen, kan bij de bibliotheek, boekwinkel of soms ook in natuurvoedingswinkels de nodige boeken vinden of bestellen. Hieronder volgt een lijstje van door ons aanbevolen boeken:

Kookboeken

Nora Goud: Koken voor je leven. Zomer & Keuning. 4e druk. ISBN 90 210 14041
Marian en Erik de Graaf: Voor mij alleen makrobiotiek. Van Disnoeck. ISBN 90 269 3238 3.
Aveline Kushi: Complete gids voor de macrobiotische keuken. Genmai. ISBN 90 72 538 02 1.
Trees Laridon en Willy Maes: Makrobiotisch koken. Uitgegeven in eigen beheer.

Gezondheid en preventie

Marc van Cauwenberghe: De natuuriijke huisapotheek. Merlijn Boeken, ISBN 90 70 391 03 1.
William Dufty: Suikerweeën. Merlijn Boeken. ISBN 90703 9191 0
Michio Kushi: Macrobiotische geneeskunde. Merlijn Boeken. ISBN 90 70 391 139
Michio Kushi: De Makrobiotische Weg. De volledige gids voor makrobiotische voeding en lichamelijke oefeningen. Genmai. ISBN 90 72 538 01 3
Michio Kushi: Uw gezicht liegt niet. De Driehoek. ISBN 90 60 305 24 8.
N. Muramoto: Jezelf genezen. Merlijn Boeken. ISBN 90 70 391 81 3.

Filosofie en theorie

Michio Kushi: Makrobiotiek, de universele weg van gezondheid en geluk. Ankh-Hermes/Spiraal, ISBN 90 202 5031 0
Michio Kushi: De orde van het universum, deeltjes 1 t/m 11. Merlijn Boeken.
George Ohsawa: De Makrobiotische Zen, de kunst om je leven te verjongen en verlengen. Merlijn Boeken. ISBN 90 703 9141 4

Tijdschriften

Macro'drome. Nieuwsbrief van de Nederlandstalige Vereniging voor Macrobiotiek.
Netelblad. Tijdschrift voor een natuuriijke levenswijze. (Uitg. Oost West Centrum Antwerpen)

De Nederlandstalige Vereniging voor Macrobiotiek

De NWM is opgericht op 19 juli 1990. De vereniging heeft als doel de macrobiotiek en de toepassing ervan te bevorderen en de belangen van de mensen die ermee bezig zijn of er belangstelling voor hebben te behartigen.

Activiteiten

Zij doet dat door elk jaar minstens twee activiteiten te organiseren waar leden elkaar kunnen ontmoeten en ervaringen kunnen uitwisselen. Zo kennen we de Voorjaarsdag in combinatie met de jaarlijkse ledenvergadering en de Najaarsdag als landelijke verenigingsdag rond een thema, met een interessante voordracht van een macrobiotische leraar, aangevuld met diverse workshops.

Verenigingsorgaan Macro'drome

Vier keer per jaar ontvangen de leden Macro'drome, het verenigingsorgaan van de NWM. Hierin kunnen leden ervaringen, belevenissen en inzichten uitwisselen. Bovendien besteedt Macro'drome aandacht aan ontwikkelingen in de macrobiotische beweging in binnen- en buitenland en de activiteiten van de diverse macrobiotische en aanverwante centra. Tenslotte kunnen leden gratis oproepen plaatsen in het verenigingsorgaan.

Telefonische hulpdienst. Heb je vragen over je gezondheid? Bel dan met onze telefonische hulpdienst:

Herman en Maria Verbrugge, tel. 030 2947868

Copyright © 1996 NWM, commissie PR en Communicatie
Tekst: Ivy Heffelaar, Abcoude
Eindredactie en coördinatie: Greet Kettenis, Amersfoort
Uitgave: Nederlandstalige Vereniging voor Macrobiotiek