Wu-wei van Lao Tsu

Wu-wei is één van de beroemdste ideeën van Lao Tsu. Het is zo beroemd dat bijna alle Chinese en Japanse intellectuelen dit woord kennen. Dit woord wu-wei hangt zelfs ingelijst in de gastenkamers van veel Japanse tempels.
Het woord komt voor in het tweede hoofdstuk van de Tao Te Ching. Wu drukt negatie uit, en wei is een werkwoord of zelfstandig naamwoord dat correspondeert met het Engelse woord do (handelen, daad). ‘Niets doen’ of ‘geen daden’ dekken niet volledig de lading van het idee van Lao Tsu.
We gaan de meer subtiele kwaliteiten nader onderzoeken.

De auteurs van Chinese Folk Medicine, Heinrich Wallnofer en Ana von Rottauscher, zeggen in hun uitzonderlijke boek dat het woord wu-wei de sleutel is tot het mysticisme van Lao Tsu, ‘doen-maar-niet-doen’, hoewel hij niet bedoeld ‘niets doen’. Volgens zijn ideeën zou men rustig en passief moeten zijn tegenover werking van de natuur, of Tao (de Weg); hij moet zijn kleine dagelijkse werk doen en geen problemen aanvatten wanneer die onhandelbaar groot zijn geworden.

Deze verklaring is noch adequaat, noch diepgaand genoeg. De meeste Japanners begrijpen wu-wei als: Je moet handelen alsof je niet handelt. Onderwijs alsof je niet onderwijst. Onderwijs door je daden, niet met woorden. Genees ziekten alsof je ze niet behandelt. Met andere woorden, als je een zieke behandelt en alleen zijn ziekte geneest leert hij nooit waarom hij ziek werd en zal hij opnieuw ziek worden. Je inspanningen zijn dus vruchteloos. Wanneer je echter, in plaats van de ziekte te behandelen, je hem de oorzaak van zijn kwaal leert en hoe deze zelf te genezen, dan zal hij niet alleen in staat zijn zijn huidige ziekte te genezen, maar hij zal ook niet weer ziek worden. Dat is echte genezing. Op zo’n manier genees je echt de ziekte, in plaats van haar slechts te behandelen. Kortom, je handelt dan niet in so, maar in jitsu. So staat voor verschijning, jitsu voor ware natuur (zie Jitsu and So hierna).

Wu-wei laat zijn diepste betekenis zien wanneer het vanuit het unieke principe wordt beschouwd. Om dit woord uit te leggen is het nodig de betekenis van een van Zeven Principes van het Universum te begrijpen: Uiteindelijk is niets eeuwig in deze wereld. Alles keert in zijn tegendeel. Schoonheid verandert in lelijkheid. Goed verandert in slecht. Non-materie (energie) verandert in materie. Gemak verandert in ongemak en omgekeerd.
Een wijs mens met een hoog ontwikkeld oordeelsvermogen is dus vrij van het verlangen naar een luxe leven of om beroemd of machtig te zijn. Zo iemand prijst noch bezit datgene dat hij bereikt, ook hecht hij er zich niet aan. Als hetgeen hij bereikt heeft hem ontvalt raakt hij niet buiten zichzelf of raakt ontmoedigd.
Alles wat bereikt wordt in deze wereld zijn uiteindelijk futiliteiten. Wu-wei is het besef dat alle verschijnselen in deze wereld kortstondig en voorbijgaand zijn. De geschiedenis van grote rijken als het Romeinse, Azteekse, Mayaanse, Mongoolse etc dienen louter om de ultieme aard van zulke verschijnselen te verklaren.
Wanneer we de wet van de verandering niet kennen is de teleurstelling of terugval groter naarmate het succes groter is.
De tragedie van John F. Kennedy is een goed voorbeeld.

Er zijn andere voorbeelden, zoals George Eastman, die het rijk van de camera ontwierp. Ondanks zijn roem en weelde was hij een heel ongelukkig mens en beëindigde zijn leven door zelfmoord. Wat een ongeluk.
Professor Robert Oppenheimer, leraar met gezag en ontwerper van de atoombom waarmee WO II werd beëindigd, ondervond na de ontploffing drie jaar verschrikkelijke pijn; die pijn leidde tot de grootste misere in zijn leven. Oppenheimer overleed recent en liet zijn naam als bouwer van de atoombom die 314.848 burgers doodde in de geschiedenisboeken achter. Hij verwierf achting en onderscheiding en werd de grootste wetenschapper genoemd; ondanks dat hij veel bereikte was hij geen gelukkig mens.
Op dezelfde manier geloofde de uitvinder van meer dan twaalfhonderd gebruiksvoorwerpen, Thomas Edison, dat zijn uitvindingen mensen geluk zou brengen. Zijn roem en rijkdom overtroffen die van de president van het land. In zijn latere jaren was hij echter ontmoedigd omdat hij besefte dat zijn uitvindingen niet hielpen om mensen gelukkiger te maken.

Mahatma Gandhi in India wijdde zijn leven om de Indiërs te bevrijden van de slavernij door de Britse regering. Hij was heel ontmoedigd toen hij besefte dat de Indiërs geen onafhankelijkheid wilden en ook geen vrijheid.

Een ander voorbeeld is Alfred Nobel, Zweeds industrieel en grondlegger van de Nobel Prijs. Science News omschreef hem als mogelijk één van de ongelukkigste mensen die ooit geleefd hadden. Na het vergaren van een enorm vermogen door de uitvinding van dynamiet en reukloze poeder, raakte hij in de knoop met zijn geweten. Een jaar voor zijn dood op 10 December 1896 schreef hij met de hand zijn laatste wil en verklaarde dat het grootste deel van zijn vermogen besteed moest worden om vijf belangrijke internationale prijzen mogelijk te maken.
Het artikel vervolgt: “Hij was een grillig, vreemd en complex man. Het grootste deel van zijn jeugd was hij ziek. Hij trouwde nooit. Hij zette zich af tegen zijn vader die een briljante maar ook krampachtig uitvinder was. Hij had weinig nabije vrienden, geen echt thuis en zei eens dat zijn biografie als volgt zou moeten beginnen: “Alfred Nobel’s ellendige leven had bij de geboorte op het moment van zijn eerste ademhaling door een menselijk arts moeten worden beëindigd.” Wat een ellendige, ongelukkige man.

Wees er dus van bewust dat onze voorspoed, geluk en gezondheid onvermijdelijk uitloopt op armoede, ongeluk en ziekte. Klamp je niet vast aan deze vluchtige wereld, maar hecht je in plaats daarvan aan het Eeuwige Ene, dat is de Weg, Tao, of wu-wei, het onderwijs van Lao Tsu.

Augustus 1968

uit:
Herman Aihara, ‘Learning from Salmon and other essays’.
George Ohsawa Macrobiotic Foundation Oroville, California pp. 114-116 – http://www.ohsawamacrobiotics.com/
vertaling: Boudewijn Koole